سيد محمد عبد الحسيب بن سيد أحمد العلوي العاملي

209

قواعد السلاطين ( فارسى )

قاعدهء دوازدهم در بيان تعيين و سلوك امرا و اركان دولت است بدان كه سلاطين را لابدّ افتاده از تعيين ارباب مناصب ، چون وزراى عالىشأن ، و صدور رفيع‌نشان و غيرهما ، كه باعث انتظام ملك و ملّت ، و استقامت سلطنت و مملكت گردد ، كه نفس پادشاه را كى ميسّر شود كه به جمع جزئيّات و كلّيّات بپردازد ، و همهء امور مملكت را سرانجام دهد ؟ پس بايد كه هرشخصى را مأمور به امرى سازد و در عهدهء او تمشيت كارى فرمايد ، و امور كلّيّه را خود متوجّه گردد ، و از اوضاع و اعمال و اطوار هريك اطّلاع يابد و ايشان را مستقلّ در كار نسازد ، كه هر يك اگر چيزى كه به دين و دولت ضدّ باشد ، به عمل آورد مانع گشته ، دست او را كوتاه سازد و نگذارد از حدّ عدالت و نصاب انصاف تجاوز كند . و وزرا را به منزلهء دست و دل و چشم و زبان و گوش پادشاه گرفته‌اند . بايد كه در همهء مصالح ، مال و ملك و لشكر و رعيّت و تجّار و ارباب سوق ، ماهر و با اعتبار باشند ، و هريك را در مقام خود دانند ، و استعداد حفظ اسرار مخفى داشته باشند ، و به عقل و رأى ، كامل النصاب بوده ، به نجابت ذاتى مخمّر گشته باشند . از وجه آن كه كافّة الناس در تحت تصرّف ايشان بوند ، از جهت امر و نهى و اطلاقات ، هرگاه به